Mijn huis gebruikte 38% van wat het mag, en toch stond de zekering op knappen

De melding

Gisteravond kwam er om 21:29 een pushbericht binnen: fase 1 trekt nu 6,3 kW, vlak bij de grens van je zekering. Dat is opmerkelijk, want op datzelfde moment gebruikte het hele huis maar 6,5 kW. Een aansluiting van 3×25 ampère kan theoretisch zo'n 17 kW aan. We zaten dus op 38 procent van wat de aansluiting aankan, en tóch stond er één zekering op het punt van eruit klappen.

Dat is precies het misverstand waar dit stuk over gaat.

Drie fasen zijn drie aparte grenzen

Bij een driefase-aansluiting staat er niet één hoofdzekering maar drie, één per fase. Elke groep in je meterkast hangt aan één van die drie. Je mag per fase 25 ampère trekken, dus ongeveer 5,75 kilowatt (25 × 230 volt). Die drie kun je niet bij elkaar optellen en dan vrij verdelen: een fase die vol zit, kan niet lenen van een fase die leeg is.

Bij ons zag dat er zo uit:

Fase 1 zat dus niet vlak onder de 25 ampère maar er overheen, terwijl de andere twee bijna niets deden. Dat het goed ging komt doordat een smeltzekering een korte overbelasting verdraagt; hij reageert trager naarmate de overschrijding kleiner is. Het duurde bij ons ongeveer een minuut, en dat overleefde hij. Nog een paar honderd watt erbij of een paar minuten langer en het was donker geweest op die groepen.

Wat er aan hing

Geen exotische installatie, gewoon twee alledaagse dingen die toevallig samenvielen. De Quooker stond op te warmen (ongeveer 2.860 W) en tegelijk laadde de auto (ongeveer 2.300 W). Daar bovenop de normale ruis van een huis op een doordeweekse avond.

Allebei hangen ze aan fase 1. Dat is geen fout van de installateur, dat is hoe het nou eenmaal gelopen is toen de groepen werden verdeeld. Zolang die twee elkaar niet raken merk je er nooit iets van. Ze raakten elkaar gisteravond dus wel.

Waarom je dit normaal niet ziet

Hier zit de kern: je slimme meter rapporteert netjes per fase, maar vrijwel geen enkele app laat dat zien. Je ziet één getal voor het hele huis, en dat getal zag er gisteravond volstrekt onschuldig uit. 6,5 kW op een aansluiting die 17 kW aankan; niets aan de hand, zou je zeggen.

Pas als je de drie fasen apart uitleest, zie je dat één ervan vol zit. Daarom kijkt WattZo niet naar het totaal maar naar de zwaarst belaste fase, en gaat er een melding uit zodra die boven 93 procent van je zekering komt. Bij 25 ampère is dat 5,35 kW. De melding komt daarna pas opnieuw als het weer echt rustig is geweest, zodat je niet om de haverklap gepiept wordt terwijl je iets aan het oplossen bent.

Wat we er zelf van geleerd hebben

Een melding schrijven is één ding, hem goed schrijven blijkt iets anders. Toen we deze naast de meetgegevens legden, klopte de tekst niet: er stond "vlak bij de grens van je zekering", terwijl we er met 27,3 ampère gewoon overheen zaten. Dat is een verschil dat uitmaakt voor wat je op dat moment doet.

Daarom zijn er nu twee niveaus. Vanaf 93 procent van je zekering krijg je een waarschuwing dat het krap wordt. Ga je er daadwerkelijk overheen, dan volgt een apart, dringender bericht dat je vertelt hoeveel ampère je trekt tegenover wat je zekering aankan. Dat tweede bericht komt ook als het eerst bij een waarschuwing bleef en het daarna alsnog uit de hand liep; in de oude opzet hoorde je dan niets meer, wat precies verkeerd om was.

En omdat zo'n piek vaak voorbij is voordat je je telefoon uit je zak hebt, kun je nu zelf apparaten aanwijzen die mogen wijken. Gaat een fase over de grens, dan zet WattZo het eerste aangewezen apparaat uit dat op dat moment ook echt vermogen trekt. Eén tegelijk, want meestal is dat al genoeg, en je krijgt altijd te horen wát er is uitgezet. Je kiest zelf wat er in die lijst staat; vink je niets aan, dan blijft het bij een melding. Koelkasten en vriezers staan er sowieso niet tussen, en apparaten die je als vorstgevoelig hebt gemarkeerd worden nooit automatisch uitgeschakeld.

Wat er ook bij is gekomen: je ziet de drie fasen nu ook terug in de historie. Per dag, week, maand of jaar staat daar de hoogste piek die elke fase haalde, met je zekering als stippellijn erdoorheen. Ging een fase eroverheen, dan is dat punt gemarkeerd. Zo zie je niet alleen dát het een keer bijna misging, maar ook of het structureel scheef zit, en dat is de vraag die ertoe doet. Teruglevering telt daarbij mee, want stroom die je het net op duwt belast dezelfde draad.

De keuze welke apparaten mogen wijken is bewust aan jou. Een auto die een kwartier later doorlaadt merkt niemand; een oven die middenin het bakken uitvalt wel.

Wat je er zelf aan doet

Het goedkoopste is niets kopen maar spreiden. Zet je auto niet aan de lader op het moment dat de oven, de kookplaat of een boiler ook aan gaat; met automatisch laden valt dat sowieso meestal in de nacht, wanneer verder alles uit staat. Weet je welke groep aan welke fase hangt, dan kun je de zware verbruikers ook bewust over de fasen verdelen. In je meterkast staat dat vaak niet, maar een installateur ziet het in vijf minuten.

En zit je écht regelmatig tegen de grens, dan is verzwaren een optie, al is dat zelden nodig; scheve verdeling is bijna altijd de echte oorzaak. Wil je eerst gewoon zien wat je huis doet: het dashboard toont de drie fasen los van elkaar, en deze uitleg helpt je je eigen basisverbruik te herkennen. Een aansluiting die op papier ruim genoeg is, kan namelijk op één fase toch krap zitten. Dat merk je liever via een bericht op je telefoon dan doordat de vriezer ontdooit.