Het capaciteitstarief: waarom je piekverbruik straks kan gaan meetellen
Bij een capaciteitstarief betaal je niet alleen voor hoeveel stroom je verbruikt, maar ook voor je hoogste piek. In België bestaat het al, in Nederland wordt erover gesproken. Wat is het precies, en hoe wen je nu al aan piek-bewust stroomgebruik?
Je energierekening kent nu een simpele logica: hoe meer kWh je verbruikt, hoe meer je betaalt. Voor de netbeheerkosten betaal je een vast bedrag per jaar, ongeacht hoe je het net gebruikt. Maar er wordt in Nederland steeds vaker gesproken over een andere aanpak: het capaciteitstarief. Daarbij telt niet alleen hoevéél stroom je gebruikt, maar ook hoe hard je op enig moment aan het net trekt.
Wat is een capaciteitstarief?
Bij een capaciteitstarief betaal je (een deel van) je netkosten op basis van je piekvermogen: het hoogste vermogen dat je in een bepaalde periode uit het net trekt, meestal gemeten per kwartier. Wie de warmtepomp, de auto en de oven tegelijk aanzet, trekt een hoge piek en betaalt meer netkosten. Wie hetzelfde verbruik over de dag spreidt, betaalt minder. Het totale aantal kWh kan identiek zijn; de rekening niet.
De gedachte erachter: het stroomnet moet gebouwd worden op de piek, niet op het gemiddelde. Een huishouden dat kortstondig 15 kW trekt, belast het net zwaarder dan een huishouden dat de hele dag rustig 2 kW afneemt, ook als het tweede huishouden meer kWh verbruikt.
In België bestaat het al
Dit is geen theoretisch idee. In Vlaanderen is het capaciteitstarief in januari 2023 ingevoerd. Een deel van de nettarieven wordt daar berekend op basis van de maandelijkse kwartierpiek: het kwartier waarin je die maand het meeste vermogen afnam. Vlaamse huishoudens zijn er inmiddels aan gewend om grote verbruikers niet te stapelen, en apps die je piek bewaken zijn er heel normaal geworden.
Waarom netbeheerders ernaar kijken
De reden is netcongestie: het stroomnet zit op steeds meer plekken tegen zijn grenzen aan. Nieuwe wijken, warmtepompen, laadpalen en zonnepanelen vragen samen meer van het net dan waar het ooit voor is ontworpen. Netverzwaring kost jaren en miljarden. Een tarief dat pieken ontmoedigt is een manier om het bestaande net beter te benutten.
Belangrijk om erbij te zeggen: of en in welke vorm zo'n tarief er in Nederland komt, staat niet vast. Er lopen discussies over hoe de nettarieven voor huishoudens er in de toekomst uit moeten zien, maar een besluit of invoeringsdatum is er niet. Reken je dus nergens rijk of arm aan; zie het als een richting waar je alvast rekening mee kunt houden.
Piek-bewust worden: spreiden in plaats van stapelen
Het goede nieuws: piek-bewust stroomgebruik is een gewoonte, geen investering. De vuistregel is simpel: laat grote verbruikers na elkaar draaien in plaats van tegelijk.
- Laad de auto niet op het moment dat ook de warmtepomp, de oven en de droger draaien. Met slim laden gebeurt dat spreiden automatisch, op de goedkoopste uren.
- Zet wasmachine, droger en vaatwasser na elkaar aan, niet alle drie om 18:00 uur.
- Heb je een thuisbatterij? Die kan pieken afvangen door bij te springen op drukke momenten.
- Heb je een dynamisch contract, dan spreid je waarschijnlijk al: de dynamische stroomprijzen zijn juist hoog op de momenten dat iedereen tegelijk verbruikt.
Eerst weten waar je pieken zitten
Spreiden begint met weten wanneer je pieken maakt. In een energie-dashboard zie je per kwartier wat je huis verbruikt, en in de historie zie je zo op welke momenten alles samenvalt. Vaak blijkt de piek verrassend voorspelbaar: rond etenstijd, als koken, opladen en verwarmen samenkomen. Wie dat eenmaal ziet, spreidt vanzelf. En mocht het capaciteitstarief er ooit komen, dan ben jij er al klaar voor.